Büyüme Plağı Hasarı Sonrası Humerus Deformitesi Nedir?

Büyüme plakları, çocukluk ve ergenlik döneminde uzun kemiklerin büyümesini sağlayan özel kıkırdak yapılardır.

Humerus kemiğinde de hem omuza yakın proksimal bölgede hem de dirseğe yakın distal bölgede büyüme plakları bulunur.

Bu büyüme plaklarının travma, enfeksiyon veya başka nedenlerle zarar görmesi kemiğin normal büyümesini etkileyebilir.

Başlıklar

Büyüme plağının bir bölümünün erken kapanması veya hasar görmesi sonucunda humerus;

Kısa kalabilir
Açısal deformite geliştirebilir
Rotasyonel farklılık gösterebilir
Varus veya valgus yönünde büyüyebilir
Karşı kola göre uzunluk farkı oluşturabilir

Bu durum büyüme plağı hasarı sonrası humerus deformitesi olarak değerlendirilir.

Büyüme Plağı Nedir?

Büyüme plağı, çocuk ve ergenlerde kemiğin uç bölümlerinde bulunan ve uzunlamasına büyümeden sorumlu olan kıkırdak yapıdır.

Çocuk büyüdükçe büyüme plağında yeni kemik oluşur ve kemik uzunluğu artar.

Büyüme tamamlandığında bu plaklar kapanarak normal kemik dokusuna dönüşür.

Bu nedenle büyüme plağı yalnızca çocukluk ve ergenlik döneminde aktif olarak bulunur.

Humerusta Büyüme Plakları Nerede Bulunur?

Humerusun iki ana büyüme bölgesi vardır:

Proksimal humerus büyüme plağı
Distal humerus büyüme plağı

Proksimal büyüme plağı humerus uzunluğunun önemli bölümünden sorumludur.

Bu nedenle bu bölgedeki ciddi hasarlar ilerleyen yıllarda belirgin humerus kısalığına neden olabilir.

Distal humerus büyüme plağı ise dirsek çevresindeki anatomik gelişimde önemlidir.

Büyüme Plağı Hasarı Nasıl Oluşur?

Büyüme plağı farklı nedenlerle zarar görebilir.

Başlıca nedenler arasında;

Kırık
Travma
Enfeksiyon
Cerrahi
Tekrarlayan stres
Doğumsal gelişim bozuklukları
Bazı metabolik veya sistemik hastalıklar

yer alabilir.

Travma Büyüme Plağını Nasıl Etkiler?

Çocuklarda kemik yapısı erişkinlerden farklıdır.

Travma sırasında kırık hattı büyüme plağından geçebilir.

Hasarın şiddetine bağlı olarak büyüme plağı;

Geçici olarak etkilenebilir
Kısmen kapanabilir
Tamamen kapanabilir

Büyüme plağının yalnızca bir bölümü kapanırsa kemiğin diğer tarafı büyümeye devam edebilir.

Bu durum açısal deformiteye yol açabilir.

Büyüme Plağının Tam Kapanması Ne Demektir?

Büyüme plağının tamamı erken kapanırsa ilgili kemik segmentinin büyümesi durabilir veya ciddi şekilde yavaşlayabilir.

Bu durumda humerus karşı tarafa göre daha kısa kalabilir.

Çocuk büyüdükçe iki kol arasındaki uzunluk farkı daha belirgin hale gelebilir.

Kısmi Büyüme Plağı Kapanması Nedir?

Büyüme plağının yalnızca bir bölümünün kapanmasına kısmi büyüme plağı kapanması denebilir.

Bu durumda plağın açık kalan bölümü büyümeye devam ederken kapalı bölüm büyümez.

Bunun sonucunda kemik zaman içerisinde eğilmeye başlayabilir.

Kısmi kapanma;

Varus
Valgus
Öne açılanma
Arkaya açılanma

gibi deformitelere neden olabilir.

Büyüme Plağı Köprüsü Nedir?

Hasar sonrası büyüme plağının bir bölümünde kemik dokusu oluşarak plağın iki tarafını birbirine bağlayabilir.

Bu yapıya kemik köprüsü veya physeal bar denir.

Kemik köprüsü büyüme plağının normal çalışmasını engelleyebilir.

Köprünün;

Büyüklüğü
Konumu
Çocuğun kalan büyüme potansiyeli

tedavi planlamasında önemlidir.

Büyüme Plağı Hasarı Sonrası Humerus Kısalığı

Proksimal humerus büyüme plağında ciddi hasar meydana gelirse üst kol kemiğinin büyümesi yavaşlayabilir.

Çocuk büyümeye devam ettikçe;

Sağ ve sol humerus arasında uzunluk farkı
Dirsek seviyelerinde farklılık
Kol boyunda asimetri

oluşabilir.

Kısalık tek başına bulunabileceği gibi deformiteyle birlikte de görülebilir.

Açısal Deformite Nasıl Oluşur?

Büyüme plağının bir tarafı kapanırken diğer tarafı büyümeye devam ederse kemik yavaş yavaş açı yapabilir.

Deformitenin yönü hasarın bulunduğu bölgeye göre değişir.

Humerus;

Varus
Valgus
Öne eğrilik
Arkaya eğrilik

geliştirebilir.

Rotasyon Deformitesi Gelişebilir mi?

Büyüme bozukluğuna bazı hastalarda rotasyonel değişiklikler de eşlik edebilir.

Bu durumda humerus kendi uzun ekseni etrafında normalden farklı bir yönelim gösterebilir.

Rotasyon deformitesi;

Dirseğin yönünü
Elin doğal pozisyonunu
Omuz hareketlerini

etkileyebilir.

Proksimal Humerus Büyüme Plağı Hasarı

Proksimal humerus büyüme plağı, humerus uzunluğunun önemli kısmından sorumludur.

Bu bölgedeki hasarlar özellikle küçük yaşta ortaya çıkarsa uzun dönem sonuçları daha belirgin olabilir.

Proksimal büyüme plağı hasarında;

Humerus kısalığı
Varus
Valgus
Omuz çevresi asimetri

görülebilir.

Distal Humerus Büyüme Plağı Hasarı

Distal humerus bölgesindeki büyüme bozuklukları dirsek hizalanmasını etkileyebilir.

Bu durumda;

Cubitus varus
Cubitus valgus
Dirsek çevresi açısal deformite

gelişebilir.

Çocuklarda Büyüme Plağı Hasarı Neden Önemlidir?

Çocuğun büyüme potansiyeli ne kadar fazlaysa büyüme plağı hasarının uzun dönem etkisi o kadar önemli olabilir.

Küçük yaşta oluşan ciddi bir hasarın yıllar içerisinde oluşturduğu deformite, büyümenin son dönemindeki benzer bir yaralanmadan daha belirgin olabilir.

Bu nedenle çocuklarda uzun dönem takip önemlidir.

Büyüme Plağı Hasarı Hemen Fark Edilir mi?

Her zaman değil.

Travma sonrası ilk röntgende yalnızca kırık görülebilir.

Büyüme plağının erken kapanması veya deformitenin gelişmesi aylar veya yıllar içerisinde ortaya çıkabilir.

Bu nedenle bazı büyüme plağı yaralanmaları uzun süre takip edilmelidir.

Belirtiler Nelerdir?

Büyüme plağı hasarı sonrası görülebilecek belirtiler arasında;

Kol uzunluk farkı
Üst kolda eğrilik
Omuz seviyesinde asimetri
Dirsek yöneliminde değişiklik
Sağ ve sol kol görünümünde fark
Omuz veya dirsek hareketlerinde kısıtlılık
Günlük aktivitelerde zorlanma

yer alabilir.

Ağrı Olur mu?

Büyüme plağı hasarı sonrası gelişen deformite her zaman ağrı oluşturmaz.

Bazı çocuklarda deformite yalnızca görünüm farklılığı şeklinde fark edilir.

Ancak ileri deformitelerde eklem mekaniğinin değişmesine bağlı ağrı gelişebilir.

Humerus Kısalığı Günlük Hayatı Etkiler mi?

Hafif uzunluk farkları bazı çocuklarda belirgin fonksiyon kaybı oluşturmayabilir.

Daha ileri farklarda;

İki kolun birlikte kullanıldığı aktiviteler
Spor
Günlük işler
Kozmetik görünüm

etkilenebilir.

Tedavi kararı yalnızca santimetre farkına göre verilmez.

Büyüme Plağı Hasarı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanıda;

Klinik muayene
Röntgen
Karşı tarafla karşılaştırma
Gerektiğinde ileri görüntüleme

kullanılabilir.

Çocuğun önceki görüntüleri varsa zaman içerisindeki değişim karşılaştırılabilir.

Röntgende Neler Değerlendirilir?

Röntgenlerde;

Humerus uzunluğu
Kemik ekseni
Varus-valgus
Büyüme plağı durumu
Deformitenin seviyesi
Önceki kırık hattı

incelenebilir.

MR Kullanılabilir mi?

Büyüme plağının ve olası physeal bar yapısının değerlendirilmesinde bazı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir.

MR özellikle büyüme plağındaki kıkırdak ve yumuşak doku yapılarını değerlendirmede yardımcı olabilir.

Bilgisayarlı Tomografi Gerekir mi?

Bazı kompleks deformitelerde bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.

BT;

Kemik köprüsünün yapısı
Üç boyutlu deformite
Rotasyon
Cerrahi planlama

açısından yardımcı olabilir.

Kemik Yaşı Neden Önemlidir?

Çocuğun kronolojik yaşı ile kemik yaşı her zaman tamamen aynı olmayabilir.

Kemik yaşı kalan büyüme potansiyelini değerlendirmede yardımcı olabilir.

Tedavi planlanırken;

Mevcut yaş
Kemik yaşı
Kalan büyüme
Deformitenin ilerleme hızı

birlikte değerlendirilir.

Gelecekteki Uzunluk Farkı Tahmin Edilebilir mi?

Bazı yöntemlerle çocuğun büyüme potansiyeline göre gelecekte oluşabilecek yaklaşık uzunluk farkı tahmin edilmeye çalışılabilir.

Bu tahmin tedavi zamanlamasını belirlemede yardımcı olabilir.

Ancak büyüme bireysel farklılıklar gösterdiği için hesaplamalar kesin sonuç olarak değerlendirilmez.

Büyüme Plağı Hasarı Her Zaman Ameliyat Edilir mi?

Hayır.

Hafif hasarlarda ve ilerlemeyen deformitelerde takip yeterli olabilir.

Tedavi kararı;

Çocuğun yaşı
Kalan büyüme potansiyeli
Deformitenin derecesi
Kısalık miktarı
Fonksiyon kaybı
Deformitenin ilerleyip ilerlemediği

değerlendirilerek verilir.

Takip Nasıl Yapılır?

Takip sırasında belirli aralıklarla;

Klinik muayene
Kol uzunluğu ölçümü
Röntgen
Deformite açısı ölçümü

yapılabilir.

Amaç deformitenin ilerleme hızını değerlendirmektir.

Kemik Köprüsü Çıkarılabilir mi?

Uygun seçilmiş hastalarda büyüme plağındaki sınırlı kemik köprüsü cerrahi olarak çıkarılabilir.

Bu işlem physeal bar rezeksiyonu olarak bilinir.

Başarı;

Köprünün büyüklüğüne
Konumuna
Kalan büyüme potansiyeline

bağlıdır.

Her hastada uygulanabilir değildir.

Büyümeyi Yönlendirme Yöntemleri Kullanılabilir mi?

Bazı büyüme deformitelerinde kalan büyüme potansiyelinden yararlanılarak büyümeyi yönlendirme yöntemleri değerlendirilebilir.

Ancak humerus bölgesinde uygulanabilirlik deformitenin yerine ve hastanın yaşına göre değişir.

Düzeltici Osteotomi Ne Zaman Gerekir?

Belirgin açısal deformite oluşmuşsa ve kendiliğinden düzelme beklenmiyorsa düzeltici osteotomi değerlendirilebilir.

Osteotomi sırasında kemik;

Kesilir
Uygun pozisyona getirilir
Sabitlenir

Amaç anatomik ve fonksiyonel hizalanmayı iyileştirmektir.

Varus Deformitesi Nasıl Düzeltilir?

Varus deformitesinde humerus valgus yönünde yeniden hizalanabilir.

Düzeltme miktarı;

Deformite açısı
Karşı taraf
Çocuğun büyüme durumu

dikkate alınarak planlanır.

Valgus Deformitesi Nasıl Düzeltilir?

Valgus deformitesinde kemik varus yönünde yeniden hizalanabilir.

Özellikle dirsek çevresi valgus deformitelerinde ulnar sinir de değerlendirilmelidir.

Rotasyon Deformitesi Nasıl Düzeltilir?

Belirgin rotasyon bozukluğunda derotasyon osteotomisi uygulanabilir.

Kemik kontrollü olarak döndürülerek uygun rotasyona getirilir ve sabitlenir.

Humerus Kısalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Kısalığın miktarına ve fonksiyonel etkisine göre;

Takip
Deformite düzeltme
Kemik uzatma

seçenekleri değerlendirilebilir.

Her uzunluk farkı uzatma ameliyatı gerektirmez.

Humerus Uzatma Ne Zaman Düşünülür?

Belirgin uzunluk farkı bulunan uygun hastalarda kemik uzatma değerlendirilebilir.

Bu süreçte;

Osteotomi
Kontrollü distraksiyon
Yeni kemik oluşumu
Fizik tedavi
Konsolidasyon

aşamaları bulunabilir.

Deformite ile Kısalık Aynı Anda Düzeltilebilir mi?

Bazı hastalarda evet.

Uygun vakalarda;

Açısal düzeltme
Rotasyon düzeltme
Kemik uzatma

aynı tedavi planına dahil edilebilir.

Bazı durumlarda ise işlemler aşamalı yapılabilir.

Eksternal Fiksatör Kullanılabilir mi?

Kompleks deformite ve kısalık bulunan hastalarda eksternal fiksatör sistemleri değerlendirilebilir.

Bu sistemlerle;

Kademeli açısal düzeltme
Rotasyon düzeltme
Kemik uzatma

yapılabilir.

Plak ve Vida ile Sabitleme

Akut osteotomi ile düzeltme yapılan bazı hastalarda plak ve vida kullanılabilir.

Bu yöntem kemik yeni pozisyona getirildikten sonra stabilite sağlar.

Çocuklarda İmplant Seçimi Nasıl Yapılır?

İmplant seçimi;

Çocuğun yaşı
Kemik büyüklüğü
Büyüme plağının yeri
Osteotomi seviyesi

dikkate alınarak yapılır.

Büyüme plağının korunması özellikle önemlidir.

Ameliyat Öncesi Planlama Nasıl Yapılır?

Süreç genel olarak;

Klinik muayene → Kol uzunluğu ölçümü → Röntgen → Büyüme plağı değerlendirmesi → Kemik yaşı → Deformite analizi → Rotasyon ve kısalık değerlendirmesi → Kalan büyüme potansiyelinin belirlenmesi → Tedavi planlaması

şeklinde ilerleyebilir.

Ameliyat Günü Süreç Nasıl İlerler?

Cerrahi yöntem hastaya göre değişir.

Düzeltici osteotomi planlanan hastada genel süreç;

Deformite seviyesi belirlenir.
Kemik kontrollü olarak kesilir.
Açısal deformite düzeltilir.
Gerekirse rotasyon düzeltilir.
Kemik uygun pozisyonda sabitlenir.
Radyolojik kontrol yapılır.
Cerrahi alan kapatılır.

Ameliyat Sonrası İlk Dönem

Ameliyat sonrasında;

Ağrı
Yara
Dolaşım
Sinir fonksiyonları
El ve parmak hareketleri

takip edilir.

Fizik Tedavi Gerekir mi?

Cerrahi yöntem ve deformitenin yerine göre fizik tedavi gerekebilir.

Amaç;

Omuz hareketlerini korumak
Dirsek hareketlerini korumak
Kas gücünü sürdürmek

olarak özetlenebilir.

Kemik Kaynaması Nasıl Takip Edilir?

Röntgenlerle;

Osteotomi hattı
Yeni kemik oluşumu
İmplant durumu
Kemik ekseni

takip edilir.

Büyüme Takibi Devam Eder mi?

Evet.

Ameliyat sonrasında bile büyüme tamamlanana kadar takip gerekebilir.

Çünkü altta yatan büyüme plağı hasarı devam ediyorsa yeniden deformite gelişme ihtimali bulunabilir.

Deformite Tekrar Gelişebilir mi?

Büyüme plağının bir bölümü hâlâ anormal çalışıyorsa deformite tekrar ilerleyebilir.

Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda uzun dönem takip önemlidir.

İkinci Bir Ameliyat Gerekebilir mi?

Bazı hastalarda büyüme devam ederken yeni bir deformite oluşabilir.

Bu durumda ilerleyen yıllarda ikinci bir düzeltme ameliyatı gerekebilir.

Bu durum her hastada görülmez.

Çocuk Büyüdükçe Deformite Kendiliğinden Düzelir mi?

Bazı hafif deformitelerde çocuk kemiğinin yeniden şekillenme kapasitesi sayesinde kısmi düzelme görülebilir.

Ancak;

İleri açılanmalar
Rotasyon deformiteleri
Büyüme plağı kapanmaları

kendiliğinden yeterli düzeyde düzelmeyebilir.

Hangi Deformiteler Daha Az Düzelme Eğilimindedir?

Özellikle;

Rotasyon deformiteleri
Büyük açısal deformiteler
Büyüme plağı köprüsüne bağlı bozukluklar

daha yakından değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Tedavi Zamanlaması Neden Önemlidir?

Çok erken cerrahi yapılırsa büyüme devam ederken tekrar deformite gelişebilir.

Çok geç müdahale edilirse ise;

Deformite ilerleyebilir
Kısalık artabilir
Eklem mekaniği etkilenebilir

Bu nedenle doğru zamanlama kişiye özel belirlenir.

Ergenlerde Büyüme Plağı Hasarı

Büyüme sonuna yaklaşan ergenlerde kalan büyüme miktarı daha azdır.

Bu nedenle küçük bir büyüme plağı hasarının uzun dönem etkisi daha sınırlı olabilir.

Tedavi mevcut deformitenin derecesine göre planlanır.

Erişkinlerde Büyüme Plağı Hasarı Sonrası Deformite

Büyüme plağı hasarı çocukluk döneminde meydana gelmiş ancak tedavi edilmemişse deformite erişkin yaşa kadar devam edebilir.

Erişkinlerde artık büyüme olmadığı için tedavi;

Mevcut deformite
Kısalık
Fonksiyon kaybı
Ağrı

üzerinden planlanır.

Büyüme Plağı Hasarı Sonrası Humerus Deformitesinin Riskleri Nelerdir?

Tedavi edilmeden ilerleyen deformitelerde;

Belirgin kol uzunluk farkı
Omuz veya dirsek asimetrisi
Eklem hareketlerinde değişiklik
Kozmetik rahatsızlık
Kas dengesizliği

görülebilir.

Cerrahi Tedavinin Riskleri Nelerdir?

Uygulanacak cerrahi yönteme göre;

Enfeksiyon
Sinir yaralanması
Damar yaralanması
Kaynamama
İmplant problemleri
Yetersiz düzeltme
Aşırı düzeltme
Deformitenin tekrar ilerlemesi

gibi riskler bulunabilir.

Tedavinin Temel Amacı Nedir?

Tedavinin amacı yalnızca kemiğin görüntüsünü düzeltmek değildir.

Temel hedef;

humerusun büyüme kaynaklı deformitesini mümkün olduğunca kontrol altına almak, kol uzunluğunu ve eksenini korumak, omuz-dirsek fonksiyonlarını sürdürmek ve büyüme tamamlanana kadar sağlıklı bir üst ekstremite gelişimine katkı sağlamaktır.

Tedavi Süreci Özetle Nasıl İlerler?

Büyüme plağı hasarı sonrası humerus deformitesinde süreç genel olarak;

Travma veya büyüme plağı hasarı → Düzenli takip → Kol uzunluğu ve deformite ölçümü → Büyüme potansiyelinin değerlendirilmesi → Gerekirse MR/BT → Deformitenin ilerleme hızının belirlenmesi → Tedavi kararının verilmesi → Gerekirse osteotomi veya büyüme plağına yönelik işlem → Kemik sabitleme → Rehabilitasyon → Uzun dönem büyüme takibi

şeklinde ilerleyebilir.

Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme yapılabilir:

Çocukluk dönemindeki humerus kırığı sonrası kolun kısa kalması
Sağ ve sol kol arasında giderek artan uzunluk farkı
Üst kolda belirgin eğrilik
Omuz seviyesinde asimetri
Dirsekte içe veya dışa açılanma
Önceki büyüme plağı yaralanması
Deformitenin büyüme ile ilerlemesi
Omuz veya dirsek hareketlerinde kısıtlılık

Sonuç

Büyüme plağı hasarı sonrası humerus deformitesi, çocukluk veya ergenlik döneminde humerus büyüme plağının zarar görmesi sonucunda gelişebilen önemli bir ortopedik problemdir.

Hasarın büyüklüğüne ve yerine göre;

humerus kısalığı, açısal deformite, varus, valgus veya rotasyon bozukluğu gelişebilir.

Bu hastalarda yalnızca mevcut deformite değil, çocuğun gelecekteki büyüme potansiyeli de değerlendirilmelidir.

Hafif ve ilerlemeyen deformitelerde takip yeterli olabilir.

Belirgin veya ilerleyen deformitelerde ise;

büyüme plağına yönelik işlemler, düzeltici osteotomi, kemik sabitleme ve uygun hastalarda uzatma yöntemleri değerlendirilebilir.

Tedavi zamanlaması ve yöntemi çocuğun yaşı, kemik yaşı, kalan büyümesi, deformitenin derecesi ve fonksiyonel etkilenimine göre kişiye özel planlanır.

Doç. Dr. Mehmet Selçuk Saygılı

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

Büyüme plağı hasarı sonrası humerus kısalığı, açısal deformite ve üst ekstremite büyüme bozuklukları hakkında değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.

Randevu:
https://bolgehastanesi.com/doktor/doc-dr-mehmet-selcuk-saygili/

Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişiye özel tedavi önerisi yerine geçmez. Çocuklarda büyüme plağı hasarı ve deformite tedavisi fizik muayene, büyüme takibi ve gerekli görüntüleme yöntemleri doğrultusunda kişiye özel olarak planlanır.